DOLAR 17,5867 0.87%
EURO 18,0006 1.59%
ALTIN 966,480,74
BITCOIN 3900720,45%
İstanbul
25°

PARÇALI AZ BULUTLU

02:00

İMSAK'A KALAN SÜRE

Dünyanın en ölümcül canlısı! Sivrisineklerin sırrını bilim insanları çözdü

Dünyanın en ölümcül canlısı! Sivrisineklerin sırrını bilim insanları çözdü

on

ABONE OL
Temmuz 19, 2022 16:00
Dünyanın en ölümcül canlısı! Sivrisineklerin sırrını bilim insanları çözdü
0

BEĞENDİM

ABONE OL

Sivrisinekler ve yaydıkları hastalıklar, tarihteki tüm savaşların toplamından daha fazla insanın vefatına yol açtı. Pekala, sivrisinekler neden kimi insanları daha çok ısırıyor ve hastalıkların yayılmasında nasıl bu kadar tesirli oluyor?

Aslında, istatistiklere nazaran sivrisinek, beşerler için açık orta dünyadaki en ölümcül canlı.

Sadece 2018 yılında yaklaşık 725 bin mevte neden oldu.

Aynı yıl, en çok can kaybına yol açan ikinci faktör, 437 bin kişiyi öldüren insanın ta kendisiydi. Bunu yılanlar, köpekler, zehirli salyangozlar, timsahlar, su aygırları, filler, aslanlar, kurtlar ve köpekbalıklarının akınları izledi.

DSÖ KILAVUZ YAYINLADI

Bu telaş verici durum nedeniyle, Dünya Sağlık Örgütü 2017’de, ülkelerin sivrisinek kaynaklı vektörlerle bulaşan hastalıkların denetimi için yönlendirilmesi emeliyle “Küresel Vektör Denetim Karşılığı (GVCR) 2017–2030” kılavuzunu onayladı.

Bu, hastalıkları önlemek ve ortaya çıkabilecek salgınlara çabucak müdahale etmek için kritik bir ehemmiyete sahip.

Sivrisinekler; Batı Nil virüsü, Zika virüsü, dang humması, sarı humma, chikungunya, St. Louis ensefaliti, lenfatik filaryaz, La Crosse ensefaliti, Pogosta hastalığı, Oropouche ateşi, Tahyna virüsü, Rift Vadisi ateşi, Semliki Ormanı virüsü, Sindbis ateşi, Japon ensefaliti, Ross Irmağı ateşi, Barmah Orman virüsü yahut sıtma üzere çeşitli hastalıkları bulaştırabilir.

SAYISIZ HASTALIK YAYIYORLAR

Bu biçimde sırf 2020’de 627 bin vefat oldu.

Peki, sivrisinekler neden insanları ısırıyor ve kimileri neden daha fazla maksat oluyor?

Karbondioksit ve beden kokuları

Hem erkek hem de dişi sivrisinekler aslında öbür hayvanları ısırmadan da yaşayabilir. Lakin dişiler üreme döngüsünü tamamlamak için kana gereksinim duyar.

Yaklaşık 100 yıl evvel, karbondioksitin (CO₂) sivrisinekleri cezbettiği ortaya çıktı.

Ancak, karbondioksitin cazipliği sivrisineklerin neden sistematik olarak bir kişiyi başkasına tercih ettiğini açıklamıyor.

Sivrisineklerin muhakkak insanlara daha fazla ilgi duymasını sağlayan diğer fizikî ve kimyasal işaretler var.

Bunlar ortasında ısı, su buharı, nem, görsel sebepler ve en değerlisi deriden yayılan kokular bulunuyor.

Sivrisinekler kimi insanları daha çok ısırıyor… Nedenlerini uzmanlar yıllardır araştırıyor

Bazı moleküller öne çıkıyor

Hangi aromaların sivrisinekleri daha çok çektiği şimdi tam olarak anlaşılmamış olsa da, birçok çalışmada indol, nonanol, oktenol ve laktik asit üzere moleküller öne çıkıyor.

ABD’deki Memleketler arası Florida Üniversitesi’nden Matthew DeGennaro liderliğindeki bir araştırma grubu; IR8a olarak bilinen ve pek çok hastalığı taşıyan Aedes aegypti sivrisineklerinin laktik asidi tespit etmesini sağlayan eşsiz bir koku reseptörü olduğunu keşfetti.

Bilim insanları, böcek antenlerinde bulunan IR8a reseptörünü mutasyona uğrattığında, sivrisineklerin laktik asit ve beşerler tarafından yayılan öbür asidik kokuları tespit edemediğini gördü.

SİVRİSİNEKLERİ ÇEKEN KOKU

Öte yandan, son araştırmalara nazaran, dang ve Zika virüsleri, farelerin ve enfekte ettikleri insanların kokularını değiştiriyor ve onları sivrisinekler için daha cazip hale getiriyor.

Bu durum da hasta kişiyi ısırarak enfekte kanını almaları ve akabinde virüsü diğerlerine taşımaları durumunu destekliyor.

Normalde, insan ve kemirgenlerin derisi, bakteri popülasyonlarını sınırlayan bir antimikrobiyal peptit üretiyor.

Ancak, dang yahut Zika ile enfekte olmuş farelerde, bu peptidin yoğunluğu azalıyor ve kimi bakteriler çoğalarak asetofenon (en kolay aromatik bileşik) üretimini tetikliyor.

İnsanlarda da benzeri bir durum kelam konusu. Dang humması hastalarının koltuk altlarından toplanan kokular, sağlıklı insanlarınkinden daha fazla asetofenon içeriyor.

Bazı insanların yaydığı koku sivrisinekleri çekiyor olabilir

DÜZELTMEK MÜMKÜN MÜ?

İlginç olansa, bunun düzeltilebilir olması. Dang humması ile enfekte olmuş farelerin kimileri, daha az asetofenon salımına yol açan ve böylelikle sivrisineklerin cazipliğini azaltan izotretinoin ile tedavi edildi.

Böylece sivrisinek ısırmalarının önüne geçildi.

Sivrisineklerin bir insanı ısırmayı neden tercih ettiğine yönelik bu tespitler, vektörler tarafından bulaşan hastalıkların azaltılmasına yardımcı olabilir.

En az 10 karakter gerekli


HIZLI YORUM YAP

Sizlere daha iyi hizmet sunabilmek adına sitemizde çerez konumlandırmaktayız. Kişisel verileriniz, KVKK , GDPR ve CCPA kapsamında toplanıp işlenir. Detaylı bilgi almak için Veri Politikamızı / Aydınlatma Metnimizi inceleyebilirsiniz. Sitemizi kullanarak, çerezleri kullanmamızı kabul etmiş olacaksınız.